آرامگاه بابا طاهر عریان، تلفیقی از معماری قدیم و جدید
باباطاهر همدانی، معروف به باباطاهر عریان، شاعر دوبیتی سرای اواخر قرن چهارم و اواسط قرن پنجم هجری است که معاصر با دوره ی حکومت سلجوقیان است. آرامگاه وی بالا

آکاایران: آرامگاه بابا طاهر عریان، تلفیقی از معماری قدیم و جدید


آکاایران به گزارش آکاایران باباطاهر همدانی، معروف به باباطاهر عریان، شاعر دوبیتی سرای اواخر قرن چهارم و اواسط قرن پنجم هجری است که معاصر با دوره ی حکومت سلجوقیان است. آرامگاه وی بالای تپه ای در شمال غربی شهر همدان قرار دارد. بنای این آرامگاه را می توان جزء نمونه های ممتاز و بدیع معماری عصر حاضر دانست که با تلفیقی از معماری قرن هفتم و هشتم هجری، به مامنی برای علاقه مندان به ادبیات و این شاعر نامی، تبدیل شده است. برای آشنایی بیشتر با جزییات این بنا، با کجارو همراه باشید.

باباطاهر از شعرای مشهور و از بزرگان طریقت، در اوایل قرن پنجم هجری یعنی در دوران باروری دانش و معرفت ایران، در همدان به دنیا آمد. اما تاریخ دقیق تولد او مسجل نشده است. برخی از محققان با استناد به حروف ابجد استخراج شده از یکی از دوبیتی های باباطاهر، سال تولد او را ۳۲۶ ه.ق دانسته اند. آن دوبیتی، بدین شرح است:

من آن بحرم که در ظرف آمدستم

من آن نقطه که در حرف آمدستم

ســــــــــــر الفی الف قدی برآیو

الف قـــــــدم که در الف آمدستم

بابا لقبی بوده که به پیروان وارسته می داده اند و عریان به دلیل بریدن او از تعلقات دنیو ی بوده است. در میان مردم لر لقب بابا به پیران و مرشدان اهل حق نسبت داده می شود. ترانه های شورانگیز باباطاهر با لهجه دلپذیر لری سروده شده و ترجمان روح و قلب حساس و پرسوز این عارف گرانمایه است و اهل ذوق و حال را با جذبه خاص تحت تاثیر و سحر خود قرار می دهد.

به دوبیتی های باباطاهر فهلویات گفته می شود. البته اطلاق عنوان فهلویات بر این نوع دو بیتی ها احتمالاً نشان می دهد که آنها در زبان پهلوی و مربوط به گویش ایران میانه است.

فهلویات نامی است که بر دوبیتی های سروده شده به گویش های کهن نواحی (فهله) اطلاق می شود. مفرد آن فهلوه معرب صورت فارس پهلوی است. بنا بر روایات ابن مقفع نواح فهله پنج ناحیه اصفهان، ری، همدان، آذربایجان و ماه نهاوند سرزمن ماد را در بر می گرفته است. ابن خرداذبه پهله یا فهله را شامل ری، اصفهان، همدان، نهاوند، مهرجان کذک، ماسبذان و قزوین دانسته است. کاربرد فهله برای سرزمین ماد به اواخر دوران اشکانیان می رسد.

نمونه هایی از فهلویات که در متون فارسی آمده، بیشتر به نواحی یاد شده منسوب است. با این همه از نظر زبان شناختی، سرزمین فهله را می توان تا گیلان گسترش داد. بدین ترتیب فهلویات شامل اشعاری است که به گویش های غرب، مرکز و شمال ایران سروده شده است.

موقعیت بنا:

استان همدان، شهر همدان، میدان باباطاهر عریان

مختصات:

۳۴.۸۰۹° شمالی ۴۸.۵۰۹° شرقی

ویژگی های بنا


آرامگاه باباطاهر بر فراز تپه ای در شمال غربی همدان قرار دارد. این آرامگاه در یک میدان مستطیل شکل زیبا و سرسبز قرار گرفته و دارای گنبدی فیروزه ای رنگ به شکل منشور و قاعده ای هشت ضلعی است. سقف آرامگاه نیز به زیبایی تمام کاشیکاری شده است.


برج آرامگاه روی یک قاعده ی هشت ضلعی قرار گرفته که ارتفاع آن از سطح تپه ۲۰.۳۵ متر و از سطح خیابان ۲۵.۳۰ متر است.
ستون های هشت گانه ی برج، سنگ مزار، کف آرامگاه و پله های آن از سنگ گرانیت ساخته شده است.

بنای اصلی که ابعاد آن ۱۰ در ۱۰ متر است با مجموعه ای از منشورها پوشیده شده که دارای مدخل ها و منافذ نوری هستند.

سنگ نمای بنا نیز از همان سنگ است و داخل آن کتیبه هایی از کاشی وجود دارد.

در داخل فضای آرامگاه، ۲۴ دوبیتی از این شاعر نامی روی سنگ هایی مرمرین حکاکی و نصب شده است.


دو لوح برنجی نیز در داخل آرامگاه وجود دارد که یکی از آنها شامل اسامی هیئت موسس انجمن آثار ملی در زمان تاسیس آرامگاه و دیگری نام افرادی است که در کنار باباطاهر دفن شده اند.

مساحت زیربنای این آرامگاه و باغ اطراف آن به ۸۹۵۶ مترمربع می رسد.


برخی از بزرگان و ادیبانی که در کنار مزار باباطاهر به خاک سپرده شده اند:

محمدابن عبدالعزیز از ادیبان قرن ۳ هجری

ابوالفتح اسعد از فقیهان قرن ۶

میرزا علی نقی کوثر از دانشمندان قرن ۱۳ و مفتون همدانی از شاعران قرن ۱۴

تاریخچه ی آرامگاه باباطاهر


بنای آرامگاه باباطاهر، در سال های متمادی چندین بار تخریب و بازسازی شده است. در قرن ششم هجری، یک برج هشت ضلعی آجری روی این بنا ساخته شده بود که به مرور زمان ویران شد.

در دوره پهلوی اول شهرداری همدان اقدام به ساخت بنای جدیدی برای این شاعر معروف کشورمان کرد اما نیمه کاره ماند.


در جریان همین بازسازی، یک لوح کاشی متعلق به قرن هفتم هجری پیدا شد. روی این لوح کاشی فیروزه ای، آیات قرآن به خط کوفی و به صورت برجسته، نوشته شده است. این لوح، اکنون در موزه ی ایران باستان نگهداری می شود.

در سال ۱۳۲۹ این بنای نیمه کاره مرمت شد و در سال ۱۳۴۵ طرح بنای جدید توسط مهندس هوشنگ سیحون و مهندس فروغی ارائه شد.


سال ۱۳۴۶ ساخت این آرامگاه آغاز شد و ۳ سال بعد به پایان رسید.

این بنا در تاریخ ۲۱ اردیبهشت ۱۳۷۶، در فهرست آثار تاریخی و ملی ایران به ثبت رسید. فضای سبز وسیعی نیز در اطراف این بنا احداث شده است.


این آرامگاه جدید را می توان تلفیقی از معماری عصر جدید و معماری قرن های هفتم و هشتم هجری به حساب آورد.

منابع:

همشهری آنلاین

مسافر

باشگاه خبرنگاران جوان

آریا زمین

https://fa.wikipedia.org

منبع :

منبع : بخش ایرانگردی آکاایران
برچسب :