نگاهی به جغرافیای طبیعی استان اردبیل
استان اردبیل در منطقه ای سردسیر و در شمال غربی فلات ایران با وسعت ۵،۱۷۹۵۲ کیلومترمربع، ۱ درصد مساحت کل کشور را تشکیل می دهد. این استان بخشی از فلات مثلثی ش

آکاایران: نگاهی به جغرافیای طبیعی استان اردبیل


آکاایران به گزارش آکاایران استان اردبیل در منطقه ای سردسیر و در شمال غربی فلات ایران با وسعت ۵،۱۷۹۵۲ کیلومترمربع، ۱ درصد مساحت کل کشور را تشکیل می دهد. این استان بخشی از فلات مثلثی شکل ایران در شرق فلات آذربایجان واقع است که حدود دوسوم آن دارای بافت کوهستانی با اختلاف ارتفاع زیاد بوده و بقیه را مناطق هموار و پست تشکیل داده است . مرتفع ترین نقطه استان ،قله سبلان با ارتفاع تقریبی ۴۸۱۱ است. با کجارو همراه باشید.

اقلیم استان اردبیل به طور عمده به ۴ عامل ارتفاع، عرض جغرافیایی، منابع آبی و توده های هوای مهاجر بستگی دارد. عوامل دیگری نیز نظیر پوشش گیاهی، فعالیت های کشاورزی صنعتی و معدنی در مقیاس کوچک بر اقلیم تأثیر داشته و یا از آن تأثیر می پذیرند.

 تاثیر ارتفاعات بر موقعیت جغرافیایی و اقلیمی استان

با توجه به اینکه استان اردبیل دارای دوسوم بافت کوهستانی با ارتفاع متوسط ۳۷۰۰ متر از سطح دریا است و سبلان نگین تابناکی بر بلندای استان با ارتفاع ۴۸۱۱ متر واقع شده، به طوری که غیر از آن، کوه های طالش و قوشه داغ در غرب کوه سبلان و بزغوش در جنوب و جنوب غربی سبلان، همگی با ارتفاع متوسط ۲۲۰۰ متر و یا رشته کوه پلنگان در حوالی دریاچه نئور و قله آق داغ با ارتفاع ۳۳۲۲ متر در استان واقع شده اند.

وجود این بلندی ها سبب شده که اقلیم استان اردبیل تحت تأثیر آن ها از ویژگی های خاص برخوردار شود و این استان در شمار یکی از سردترین استان های کشور قرار گیرد و میزان بارندگی زیاد شده و دمای آن در حدود وسیعی تحت تأثیر ارتفاعات باشد که غالبا با برف پوشیده هستند.

سیمای طبیعی در استان اردبیل با سایر نواحی فلات آذربایجان تفاوت های زیادی دارد. اراضی شمالی و هم مرز با کشور جمهوری آذربایجان را در امتداد ارس، زمین های پست و جلگه ای تشکیل می دهند که کمتر از ۲۰۰ متر از سطح دریای آزاد ارتفاع دارند. در جنوب نیز قسمت های اصلی مرکز استان با دره رود قزل اوزن مشخص می شود که بین منحنی ۱۴۰۰ – ۸۰۰ متر قرار گرفته است.

نقش منابع رطوبتی

استان اردبیل دارای رودخانه های ارس، قره سو، بالخلی چای و دریاچه های نئور و شورابیل است که در شکل گیری اقلیم نقش قابل توجهی دارد. علاوه بر منبع رطوبتی دریای خزر منابع رطوبتی عنوان شده، بر ویژگی های اقلیمی استان اردبیل به طور شاخص اثر می گذارند.

بارندگی

بارندگی یکی از عامل های اثرگذار بر روی اقلیم هر منطقه است. باران و برف عمده ترین نزولات جوی منطقه بوده و مطالعات صورت گرفته بیانگر این است که حداکثر بارش منطقه با حداکثر رطوبت ارتباط مستقیم ندارد. متوسط مجموع بارندگی سالانه محاسبه شده از ایستگاه های موردمطالعه، ۹،۳۳۳ میلی متر و مقدار بارندگی در مناطق شمالی استان نسبت به مناطق دیگر کمتر است. بیشترین میزان بارش در ایستگاه سرعین ثبت شده است، بنابراین پرباران ترین و کم باران ترین فصول سال به ترتیب بهار و تابستان است.

دمای هوا

توزیع دمای هوا در سطح استان متناسب با توپوگرافی و سایر ویژگی های طبیعی آن است. نواحی پست واقع در دره رودخانه ارس و دشت مغان گرم ترین و ارتفاعات سبلان سردترین مناطق استان هستند. میانگین حداکثر درجه حرارت در بین ایستگاه های استان بین ۳/۱۴ تا ۵/۲۰ درجه سانتی گراد متغیر است. میانگین حداقل درجه حرارت در بین این ایستگاه ها میان ۵/۱  تا ۷/۹  درجه سانتی گراد متغیر است. ولی وجود درجه حرارت های مطلق بین ۵/۳۸- درجه سانتی گراد تا ۴۴ درجه سانتی گراد به ترتیب در ایستگاه های فیروزآباد، خلخال و مشیران بوده که حاکی از اختلاف شدید دما است.

کوه سبلان

کوه سبلان یکی از مرتفع ترین کوه های کشور است که در ۳۵ کیلومتری غرب شهر اردبیل و شمال غربی شهر سرعین میان دو استان اردبیل و آذربایجان شرقی قرار دارد. قسمت شرقی کوه سبلان به قله آتش فشانی سبلان منتهی می شود که در ارتفاع ۴۸۱۱ متری قرار دارد. کوه سبلان پس از دماوند و عَلَم کوه، سومین قله بلند ایران به شمار می رود. رایج ترین مسیر برای صعود به کوه سبلان (ساوالان)، مسیر شمال شرقی یا پناهگاه سبلان است. این مسیر برای کوهنوردانی که اولین صعودشان بوده و راهنما نیز ندارند، بهترین مسیر است؛ وجود راه اتومبیل رو تا پناهگاه سبب شده اغلب کوهنوردان ناآشنا به محل، به راحتی خود را به پناهگاه برسانند و ارتفاع آن در حدود ۳۷۰۰ متر است.

طبقه بندی جغرافیایی و آب و هوایی استان

بر اساس طبقه بندی اقلیمی  محاسبه رابطه آن بین ایستگاه های  مختلف استان،  نوع  اقلیم های موجود  به شرح جدول  زیر مشخص شده است:

نوع منطقه نوع اقلیم نام ایستگاه
استپی نیمه خشک اردبیل
استپی نیمه خشک پارس آباد
معتدل جنگلی نیمه مرطوب خلخال
استپی نیمه خشک فیروز آباد
معتدل جنگلی نیمه مرطوب سرعین
بیابانی خشک مشیران
مرز بین استپی و معتدل جنگلی مرز بین خشک و نیمه مرطوب نمین
استپی نیمه خشک نیر
نام استان اردبیل
مرکز استان اردبیل
عرض جغرافیایی ۳۷ درجه و ۴۵ دقیقه تا ۳۹ درجه و ۴۲ دقیقه عرض شمالی
طول جغرافیایی  ۴۷ درجه و ۳۰ دقیقه تا ۴۸ درجه و ۵۵ دقیقه طول شرقی
موقعیت نسبی استان واقع در شمال غربی ایران
همسایگان استان شمال و شمال شرق :جمهوری آذربایجان

جنوب: استان زنجان

شرق: استان گیلان

مساحت استان ۱۷۸۰۰ کیلومتر مربع
تعداد شهرستان ها ۱۰
نام شهرستان ها پارس آباد- بیله سوار- گرمی- مشگین شهر- نمین- اردبیل- سرعین- نیر- کوثر و خلخال
جمعیت استان  ۱۲۴۸۴۸۸ نفر
فاصله مرکز استان تا تهران ۵۹۱ کیلومتر

استان اردبیل به دلیل پیچیدگی شرایط طبیعی، تنوع زمین شناسی و ژئومورفولوژیکی و همچنین تنوع عوامل مؤثر در اقلیم منطقه از آب وهوای متنوعی برخوردار است. این استان دارای رودخانه های فراوان و کوه های  مرتفع در بخش های مختلف استان و نیز به دلیل وجود سومین قله ی مرتفع و آتش فشانی ایران (سبلان) دارای چشمه های آب گرم طبیعی در استان است؛ به گونه ای که گرم ترین چشمه ی آب گرم طبیعی جهان در این منطقه واقع شده است.

جنگل های استان اردبیل

بخشی از ویژگی های جغرافیایی منطقه، وجود جنگل در استان اردبیل است. در بررسی های طبیعی و جغرافیایی استان اردبیل باید اشاره کرد که این استان از معدود مناطق دارای ویژگی های بسیار زیاد تنوع آب هوایی و جغرافیایی در ایران است.

جنگل های این استان که در شهرستان های اردبیل و خلخال واقع اند، به انبوهی جنگل های شمال نیستند چراکه بخار آب دریای خزر به میزان کافی به آنجا نمی رسد.

پوشش جانوری استان اردبیل

استان اردبیل با دارا بودن شرایط زیستی مناسب در سراسر استان نظیر کوهستان های سبلان، دشت های وسیع و رودخانه های دائمی دارای پوشش جانوری غنی است که در سراسر استان پراکندگی دارد.

در بین زیستگاه های مهم استان اردبیل، دشت مغان شرایط زیستی مناسبی دارد و از تنوع جانوری و گونه های نادر بیشتری نسبت به سایر زیستگاه ها برخوردار است در ارتفاعات اطراف آن قوچ و میش، گرگ، شغال، روباه و خرس و سایر پستانداران زندگی می کنند و در دشت های آن جوندگانی که از هر نظر حائز اهمیت هستند وجود دارند. آهو نیز در دشت های مغان زندگی می کند که البته نسل آن ها رو به انقراض است.

سالانه بیش از ۲ میلیون پرنده ی مهاجر از سرزمین های سرد شمالی وارد اردبیل می شوند که پوشش جانوری این منطقه را متنوع تر می کند.

به گزارش سازمان حفاظت محیط زیست، در محدوده سبلان ۱۱ زیستگاه وحوش شناسایى شده است.

ویژگی های اقتصادی، کشاورزی و صنایع دستی استان اردبیل

استان اردبیل به دلیل برخورداری از ظرفیت های طبیعی ییلاق های دامنه سبلان و دشت های وسیع اردبیل، مغان و مشگین شهر، یکی از قطب های مستعد کشاورزی و دام پروری در کشور به شمار می رود. بخشی از تولیدات کشاورزی این استان همچون گندم، جو، سیب زمینی، پیاز، بذر چغندر قند، حبوبات، دانه های روغنی ذرت، انواع میوه جات مثل سیب، گلابی، آلبالو، زردآلو، هلو و همچنین در بخش دام و طیور، تولید پروتئین، پرورش ماهی، زنبورداری و تولید عسل، نه تنها در داخل کشور به مصرف می رسد بلکه بخشی از آن جزو اقلام صادراتی کشور نیز محسوب می شود.

در کنار فعالیت های کشاورزی باید به فعالیت های صنعتی این استان نیز اشاره کرد. در حال حاضر استان اردبیل دارای ۸ شهرک صنعتی، کارخانه های بزرگ نساجی، سیمان، ذوب آهن و کشت و صنعت است. کارخانه های چرم مغان، کارخانه شیمیایی آراز، کارخانه کبریت سازی مشگین شهر، کارخانه سیمان، کشتارگاه صنعتی آرتا، ویل تایر، نئوپان خلخال، شیرخشک مغان، کارخانه های لبنیاتی و پنیر سازی، موکت بافی و … را هم باید به فعالیت های صنعتی استان افزود.

صرف نظر از فعالیت های کشاورزی، دام پروری و صنعتی، استان اردبیل در بخش صنایع دستی فعالیت های قابل توجهی دارد. بافت گلیم، جاجیم، شال، زیرانداز، قالیچه قوبای خلخال، قالی بافی، قلاب بافی، فرش، خورجین و نیز معرق کاری، منبت و خراطی، مصنوعات چرمی و وَرنی که بیشتر توسط عشایر شاهسون دشت مغان انجام می شود، مهم ترین صنایع دستی منطقه را تشکیل می دهند.

منابع و پیوندها

۱-علی اکبر دهخدا، لغت نامه، ج ۱، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۲، ذیل «آتروپات»

۲- نگاهی به آذربایجان شرقی: ایرج افشار سیستانی

۳- www.ostan-ar.ir (استانداری استان اردبیل)

۴- www.ardebilmet.ir (پایگاه اطلاع رسانی اداره کل هواشناسی استان اردبیل)

۵- ایرانشهر پدیا

۶- منبع تصویر اصلی savalankhabar

http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84

۷-ویکیپدیا

منبع :

منبع : بخش ایرانگردی آکاایران
برچسب :