جهانگرد ی مذهبی در ایران
جهانگرد ی مذهبی در ایران,جهانگردی مذهبی,جهانگردی مذهبی در ایران,آشنایی با جهانگردی مذهبی در ایران,آشنایی با جهانگردی مذهبی

جهانگرد ی مذهبی در ایران


کلمه (Tourism) از کلمه لاتین (tornus) گرفته شده که به معنی تکلیف زوار به حرکتگرداگرد زیارتگاه ها استانگیزه های مذهبی درجهانگردیفاستر (Foster) با ریشه یابی کلمه جهانگردی پیوند زیبای ماهیتجهانگردی را با مذهب بیان می کند. وی معتقد است کلمه (Tourism) از کلمه لاتین (tornus) گرفته شده که به معنی تکلیف زوار به حرکت گرداگرد زیارتگاه ها است و این،موید آن است که پدیده جهانگردی عمیقا ریشه در مذهب دارد. این نکته زمانی اهمیتبیشتری می یابد که بدانیم امروزه، جهانگردی نیز همانند بسیاری از مفاهیم موجود درفرهنگ بشری، بر مبنا و در چارچوب تئوری های اقتصادی حاکم بر روابط بین الملل، بهگونه ای تعریف شده است که هدف و محتوای آن، به کلی دیگرگون شده و در عمل، جهانگردیتنها از دیدگاه اقتصادی آن قابل توجیه به نظر می آید...

پژوهش های جهانی نیز مویدآن است که نقش مذهب در حرکت های جهانگردی قابل انکار نیست. تحقیقات جدید نشان میدهد که به خاطر رشد مداوم جمعیت دنیا و افزایش تقاضای جهانگردی، افزایش چشمگیری درحجم زیارت ها به صورت غیرقابل پیشبینی پدید آمده است. حتی از دیدگاه بوژوویچ (Bozovic) یکی از نظریه پردازانجهانگردی، فرو ریختن ارزش های فرهنگی و سنتی به میزان قابل توجه و چشمگیر در جوامعاقتصادی، اجتماعی و سیاسی، موجب شده که اعتقادات سنتی و مذهبی در مردم، تشدید شده وعمیق تر شود. البته بسته به میزان اعتقادات مذهبی، مردم آمادگی دارند که سفرهایی رادر فاصله های نزدیک، دور و حتی خیلی دور انجام دهند تا نیازها و اعتقادات مذهبیشان را ارضا نمایند. هدف چنین مسافرت هایی که بهتر است زیارت نامیده شود، برایافراد مذهبی، برآورده ساختن نیاز مذهبی یا انجام عملی است که به نوعی دستور مذهبشان بوده و مقصد عمده این مسافرت (زیارت)ها نیز اماکن مقدس است. (واکونیچ، 60-53).
تاریخچه جهانگردی مذهبی و زیارت در جهانادیان جهانی همواره اینباور را در پیروانشان پرورانده اند که بازدید و زیارت از یک مکان مقدس، امری شایستهو ستودنی است و تا حدودی می تواند گره های اعتقادی و روحانی و یا مشکلات معیشتی وجسمانی آنان را برطرف نماید. زیارت پدیده ای مشترک در همه ادیان است و قدمت آن بیشو پیش از هر کتاب آسمانی است. در مذاهب ابتدایی و در میان نخستین گروه ها و جوامعانسانی نیز ریشه های اعتقادی در زیارت را می توان یافت. پژوهش ها نشان می دهد که دردوران باستان و در یونان قدیم، بیشترین مسافران را زائران تشکیل می دادند که دردسته های بزرگ به زیارت اماکن مقدس می رفتند. در امپراتوری روم باستان نیز پس ازپذیرش مسیحیت، سرزمین فلسطین به عنوان سرزمین مقدس مورد توجه زائران بسیاری قرارگرفت، همان طور که در میان بابلیان قدیم نیز شهرهایی مقدس برای زیارت، ایام زیارتیو داستان هایی درباره زیارت اماکن مقدسه همراه با رسوم و تشریفات خاص آن وجود داشتهاند. (رکنی، 8) ردپای زیارت را نزد مصریان باستان، اقوام و قبایل باستانی در کشورپرو و در ایران باستان نیز می توان پی گرفت که شامل مراسم بسیار پیچیده و رسوم وآداب خاص خود بوده است. در آن زمان، پرستشگاه ها و نیایشگاه های متعددی وجود داشتهکه محل عبادت و انجام مراسم دینی و مذهبی مومنان بوده است. آتشگاه ها بارزترین وقدیمی ترین یادمان های نمود این پرستشگاه ها هستند که بقایای بسیاری از آنان راامروزه نیز می توان در جای جای ایران یافت. دین اسلام نیز با ظهور خود بر این پدیدهصحه گذارد و در موارد بسیاری، آن را گسترش بخشید. چنان چه افزون بر حفظ و احترام بهفرهنگ زیارت، به دلیل گسترش و همه گیر شدن دین مبین اسلام در سراسر ایران، آثاری اززیارتگاه های متعدد با پراکندگی و گسترش بسیار در سراسر آن بروز یافت.
در قرونبعدی نیز در ادیان دیگر آسمانی، زیارت همچنان از اهمیت والایی برخوردار بوده استچنانچه شهر بیت المقدس به عنوان اصلی ترین شهر مقدس مسیحیان ارتدوکس و یکی اززیارتی ترین مقاصد عموم مسیحیان در سده های میانی و پس از فتح آن توسط امپراتوریعثمانی، به عنوان مهمترین مقصد زیارتی از سوی بسیاری از مسیحیان مورد زیارت قرار میگرفت. این توجه به گونه ای بوده است که طبق برآورد یکی از پژوهشگران، در سال 1600میلادی حدود 25 هزار زن و 440 هزار مرد از زیارتگاه های متعدد شهر بیت المقدس زیارتکرده اند. برخی نویسندگان و پژوهشگران نیز تخمین زده اند که در دوره زمانی بین قرنهای 12 تا 15 میلادی، بیش از 30 درصد مردم به زیارت می پرداخته اند و برای زیارت بهبیش از 10 هزار مقصد زیارتی، سفر می نموده اند. گستردگی سنت زیارت در مسیحیت بهگونه ای بوده که در این دوران، کاروان های عظیمی از زائران از کشورهای مختلفاروپایی برای زیارت بیت المقدس حرکت می کردند. (واکونیچ، 128-117).
افزون برآنچه که در مورد گستردگی زیارت در جهان ذکر شد باید افزود که هنوز بیشترین زیارت هادر سطح جهان، مربوط به دین اسلام است. اسلام به عنوان آخرین دین آسمانی، علاوه براین که برخی مراسم عبادی و زیارتی را برای نخستین بار پدید آورد، به آنچه که درسایر ادیان وجود داشت نیز مواردی افزود و کیفیت آن را ارتقا بخشید. یکی از بهتریناین نمونه ها، مراسمحجاست. دعوتمومنان برای سفر به مکه، زیارت کعبه به عنوان سمبل یگانگی خدا و نشان دادن اتحادجوامع مسلمانان و یکپارچگی آنان حداقل سالی یکبار. (واکونیچ، 134)
زیارت وجهانگردی مذهبی در اسلامزیارت در اسلام همزمان با بعثت پیامبر (ص) آغاز گردیدهزیرا پایه گذار زیارت، شخص رسول خدا (ص) بوده است. ایشان در سال 6 هجری به انگیزهفطری و کشش درونی خود به زیارت قبر مادر خویش رفتند و بر آن گریستند و به بازسازیآن محل پرداختند. و نیز پس ازحجهالوداع به زیارت قبر مادر گرامیشان شتافتند. روایت شده که رسول خدا (ص) پس از زیارتقبر مادرشان فرمودند: برای زیارت قبر مادرم از پروردگار اجازه گرفتم، به من اجازهداده شد. پس شما نیز قبرها را زیارت کنید زیرا مرگ را به شما یاد می آورد. . پیامبر (ص) همچنین کرارا به زیارت قبور شهیدان می رفتند. در روایات بسیاری نقل شده که آنحضرت، بسیار به زیارت شهیدان احد می رفتند. همچنین در روایتی از امام باقر (ع) نیزنقل شده که حضرت فاطمه (س) قبر حمزه (ع) را زیارت می کردند و این شیوه را تا زمانیکه درگذشتند ادامه می دادند. (چنارانی، 9-8)
فراوانی احادیث در مشروعیت، اهمیتو ثواب زیارت در اسلام بهترین گواه برآن است که زیارت در فرهنگ اسلام تا چه حد موردتوجه قرار گرفته و ارزشمند به شمار آمده است. این توجه به ویژه نسبت به زیارت مرقدپیامبر گرامی اسلام، بیش از همه بوده است و این، اختصاص به شیعه ندارد، بلکه علمایبزرگ اهل سنت هم در قرن های متمادی در تالیفات پیرامون زیارت، بحث های فراوان کردهاند.
پژوهشگران با بررسی ابعاد مختلف زیارت در اسلام به نقش های مختلف زیارت تحتعناوینی چون نقش تربیتی زیارت، نقش زیارت در اجتماع (انگیزه های اجتماعی زیارت)،نقش جاذبه مقصد در زیارت و ایام خاص زیارت (انگیزه زمانی زیارت) پرداخته اند کهبرای مطالعه می توان به پایان نامه کارشناسی ارشد نویسنده مراجعه کرد.
جمـعبـندی و نتیجه گیریموقعیت بسیار ویژه ایران از لحاظ دارا بودن جاذبه ها(مقاصد)یزیارتی ادیان و مذاهب مختلف برای جلب زائران خارجی مسلمان، مسیحی، زرتشتی و یهود بهاندازه ای است که می توان ایران را در این زمینه دارای مزیت استراتژیک دانست. اینجاذبه ها بخشی مهم از جاذبه های فرهنگی در قرن 21 (قرن جهانگردی قومی و فرهنگی) محسوب می شوند.
شرایط و وضعیت خاص بخش زیارت به عنوان شاخه ای از جهانگردیمذهبی که بسیاری از مسائل و مشکلات این فعالیت در ایران مانند فقدان امنیت ، تفاوتهای فرهنگی ، مشکلات سیاسی ، ناآشنایی سازمان ها، نهادهای اجرایی و قانونی راندارد، لزوم کار و فعالیت افزون تر در بخش زیارت به منظور جلب زائران خارجی رایادآور می شود.
فعالیت فعلی در بخش زیارت - در مورد زائران خروجی غیر از زائرانسوریه به طور تقریبا انحصاری در دست دولت (سازمانحجو زیارت) است. اما در زمینه زائرانورودی، نه تنها چنین انحصاری در کار نیست بلکه دولت حتی به عنوان یک سرپرست، هیچگونه تاثیری در جلب و جذب زائران خارجی به ایران ندارد.
همین موضوع از جملهاهداف و وظایف اساسی سازمان ایرانگردی و جهانگردی نیز تعیین شده: ... مطالعه وتحقیق درباره جاذبه های سیاحتی و زیارتی کشور و ارائه برنامه های لازم برای معرفیجاذبه ها به منظور بهره برداری از آن ها و نیز بررسی، تهیه طرح و کوشش در اجرای طرحهای مناسب برای جذب و دیدار جهانگردان از ایران... . (ناطقی الهی، 322)
کمبودتوجه در سطح عالی سیاست گزاری به بخش زیارت (به عنوان یک مزیت در جهانگردی ایران بهمنظور جلب زائران خارجی): به گونه ای که در سند برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعیو فرهنگی ایران (83-1379)، در هر سه بخش بررسی تحولات و تبیین وضعیت موجود ، مشکلاتو تنگناها و چشم انداز آینده ، تاکید بر جنبه های اقتصادی جهانگردی بدون توجهیدرخور به جهانگردی مذهبی و زیارت، کاملا مشهود است. در واقع، هدف ها و سیاست هایکلی جهانگردی در بخش زیارت به نحوی که بتواند راهگشای برنامه ریزی و اجرای فعالیتها در این زمینه باشد، وجود نداشته و مشخص نبوده است. این در حالی است که یکی ازاهداف و وظایف اساسی سازمان ایرانگردی و جهانگردی، ایجاد هماهنگی و برنامه ریزی درفعالیت های سیاحتی و زیارتی کشور است. (ناطقی الهی، 323)
به تبع کمبودهایموجود، سابقه ای از برنامه ریزی به عنوان شاخصی که می تواند حرکت و فعالیت در ابعادگوناگون جهانگردی و از جمله بازاریابی و تبلیغات را شکل دهد در بخش زیارت دیده نمیشود. این مسئله با توجه به موارد پیش گفته و امکانات و قابلیت های فراوانی که برایرونق این بخش و تبدیل آن به یکی از پردرآمدترین فعالیت های جهانگردی وجود دارد،بسیار قابل تامل است و کمبود مرکز یا موسسه ای برای برنامه ریزی و سیاستگزاریمتمرکز در این زمینه کاملا محسوس است.
نارسایی هایی که در زمینه بهره برداری ازصنعت جهانگردی در ایران وجود دارد کم و بیش گریبان گیر بخش زیارت نیز هست. درحالیکه تفاوت های ماهوی بین گروه های هدف در بخش زیارت (زائران خارجی) و گروه های هدفجهانگردان (به طور عام) وجود دارد. در واقع، دسته اول که از انگیزه های پررنگ ترمذهبی و به ویژه انگیزه زیارت برخوردارند، از مطلوب ترین گروه های هدف جهانگردانورودی به کشور به شمار می آیند لذا قابلیت برخورداری از تسهیلاتی ویژه رادارند.
کمبود نیروی انسانی کارآزموده و کارشناس در امور جهانگردی مذهبی و زیارتدر زمینه های مختلف کاری مانند دفاتر خدمات مسافرتی متخصص در جذب جهانگردان مذهبی وزائران خارجی نیز دیده می شود. نمود این کمبود در سال 1379 به گونه ای بود که ازبین حدود 1200 دفتر، کمتر از 2 درصد در جذب جهانگردان خارجی فعال بوده و هیچ یک نیزبه صورت تخصصی در زمینه برنامه ریزی و جلب زائران خارجی فعالیت نداشتند. (جعفری، 1379: 197)
علی رغم اهمیت نظام بازاریابی در برنامه ریزی جامع جهانگردی، کمترفعالیت جدی در این زمینه به چشم می آید به گونه ای که نظام بازاریابی جهانگردی درایران قابل مقایسه با بازاریابی جهانی جهانگردی نیست. البته حتی تبلیغات ضعیف دولتیو خصوصی در زمینه جهانگردی نیز متاسفانه در بخش جهانگردی مذهبی و زیارت دیده نمیشود.
تفکیک منابع صدور زائر به ایران نشان می دهد که منابع اصلی درمورد زائرانمسلمان، کشورهای همسایه مانند پاکستان، کویت، بحرین و عراق هستند. این مسئله بیانگرآن است که همسایگان شیعه نشین ایران در خاورمیانه می توانند یکی از بازارهای عمدهصدور زائر به ایران باشند. (همچنین اقلیت های شیعه در کشورهایی چون عربستان سعودی،یمن و امارات متحده عربی). این در حالی است که کشورهای خاورمیانه در وضعیت کنونی ازنظر تعداد جهانگردان ورودی به ایران با فقط 5/8 درصد و از نظر درآمد ارزی حاصل شدهبا فقط 5/10 درصد در رده چهارم منابع صدور جهانگرد به ایران قرار دارند. (جعفری، 1379: 199)
شناسایی و دسته بندی جاذبه های زیارتی اسلامی، زرتشتی، مسیحی وکلیمی، این امکان را به زائر می دهد که در کنار شناخت مقصد یا مقاصد زیارتی خود درصورت تمایل به اولویت بندی در زیارت نیز بپردازد و یا بر اساس مجموعه اطلاعات وامکانات خود به انتخاب دست بزند. از سوی دیگر، طبقه بندی جاذبه های زیارتی درایران، می تواند به کشف و طرح جاذبه های ویژه زیارتی که مشهود نیستند مانند مسیرحرکت حضرت امام رضا(ع) از مدینه به مرو بینجامد.

ویرایش وتلخیص:آکاایران

منبع : بخش ایرانگردی آکاایران
برچسب :

آکاالکتریک تولید کننده انواع سطل زباله و سبزی خرد کن