شهرستان ملایر همدان - آکا ایران - شهرهای استان همدان- دیدنی های استان همدان

غار علی صدر همدان یکی از عجایب طبیعی جهان - آکا

در روستای علیصدر از توابع شهرستان کبودراهنگ و75 کیلومتری شمال غربی شهرهمدان یکی از عجایب طبیعی جهان و نمونه...

شهرستان ملایر

ملایر بزرگترین شهرستان استان پس از همدان با وسعتی حدود 3210 کیلومتر مربع شامل 3 شهر : ملایر . سامن و ازندریان و سه بخش : مرکزی . سامن و جوکار و 15 دهستان و 221 روستای دارای سکنه می باشد. شهرستان ملایر در 48 و 49 طول جغرافیایی و 34 و 17 دقیقه عرض جغرافیایی قرار دارد و از شمال به همدان از شرق به اراک از جنوب به بروجرد واز طرف غرب به شهرهای تویسرکان و نهاوند محدود شده است . ارتفاع این شهرستان از سطح دریا 1780 متر و فاصله اش از همدان و تهران به ترتیب 86 و 390 کیلومتر است . امتداد رشته کوه الوند از شمال و شمال شرق این شهرستان می گذرد و به کو ههای سر بند اراک متصل می شود مرتفع ترین کوه این شهرستان قله لشکردر می باشدو کوه معروف یزد گرد با بقایای قلعه یزد گرد ساسانی در جنوب شهر قرار دارد . از دیگر ارتفاعات مهم کوه گرمه با ارتفاع 2206 متر و کوه سرده با ارتفاع 2277 متر است . مهمترین رودخانه ملایر رود حرم آباد است که آب آن فصلی است . پوشش گیاهی شهرستان ملایر از نوع استپ کوهپایه ای است . ملایر از نظر آب و هوائی در مرز آب و هوای متعدل کوهستانی و آب و هوای نیمه بیابانی ایران قرار گرفته و خصوصیات هر دو نوع آب و هوارا دارا است و متوسط بارندگی سالیانه آن به 2/242 میلیمتر می رسد . زبان اهالی این شهرستان آمیزه ای از لری . کردی و فارسی با لهجه لری و لک می باشدو جمعیت آن بر اساس آخرین سر شماری 1375 تعداد 297062 نفر است که اکثریت آنها در روستا زندگی می کنند و به کشاورزی اشتغال دارند.

malayer_400

تاریخچه ملایر کهن

در کتاب نادر شاه افشار آمده است که از ملایر تا نهاوند جنگل‌ها به قدری انبوه بوده‌اند که آفتاب کمتر مشاهده می‌‌شده است.همچنین هنگام خاکبرداری در کوره های آجرپزی اطراف شهر در عمق زمین آثار رودخانه و ریشه های قطور درختان دیده می‌‌شود و فسیل های گوناگونی در لایه های این خاک های شنی و رسی به چشم می‌‌خورد

شهرستان ملایر یکی از شهرستان‌های استان همدان ایران است. مرکز این شهرستان، شهر ملایر است. شهرستان ملایر از مناطق وسیع و پر جمعیت استان همدان است و به دلیل داشتن زمین‌های کشاورزی گسترده، جمعیت روستایی زیادی دارد. شهرستان ملایر از شمال به شهرستانهای همدان و تویسرکان، از غرب به شهرستان نهاوند در استان همدان محدود است. همچنین این شهرستان از جنوب به شهرستان بروجرد در استان لرستان و از شرق به شهرستان سربند در استان مرکزی محدود می شود.

زبانشناسان نام ملایر را به معنی «آشیانه عقاب» دانسته‌اند. جمعی از زبان شناسان ملایر را این گونه نیز توصیف کرده اند: مل+آیر مل به معنی سرزمین آیر به معنی آریایی سرزمین آریایی ها و نیز به این صورت:
ملایر در زمان قدیم به نام "مال آگر"به معنای خانه آتش نامیده میشد.به جهت وجود آتشکده معروف دوره مادهاکه اکنون در تپه قدیمی "نوشیجان"واقع است.
ملایر ناحیه‌ای کوهستانی با آب و هوای سرد ومعتدل است که از دره و کوه پایه‌های زاگرس تشکیل شده است.منطقه ملایر همراه با بروجرد ناحیه بین رشته کوه لرستان و الوند را تشکیل می‌‌دهد و در بین شهرهای نهاوند، بروجرد،اراک،تویسرکان و همدان قرار گرفته است.
ماد
بنا بر آثار به جای مانده در همدان کنونی و گفته های بزرگ‌ترین تاریخ نگار ایران باستان هرودوت یونانی پایتخت کشور ماد هگمتانه یا اکباتان(همدان کنونی)بوده است.بر این اساس ملایر و نواحی نزدیک به این شهر از اهمیت خاصی برخوردار بوده اند.
در این دوران ملایر به علت اهمیت ترابری و جغرافیایی موقعیتی ویژه داشت.با ورود مادها به این منطقه و تشکیل حکومت توسط آنها در ملایر نیز قلعه‌ها و مرکز های جمعیتی به وجود می‌‌آید که قلعه‌ها حافظ امنیت و حکومت بودند و مرکزهای جمعیتی روستا هایی کوچک بودند که با توجه به حاصل خیزی ملایر و آب و هوای مناسب آن به دامداری،کشاورزی و صنایع ابتدایی مشغول بودند همانند روستای داویجان،گوراب،شهر خرابه دهنو و جلگه شورکات آورزمان.
آب و هوای ملایر در آن زمان بسیار متفاوت از وضعیت کنونی آن بوده است به طوریکه اشاراتی که در کتابهای حتی چند قرن اخیر آورده شده بیانگر سرسبزی بسیار و جنگل های انبوه آن است، که مناسب برای دامداری و کشاورزی بوده است.حمدالله مستوفی مورخ مشهور قرن هشتم ه.ق. هنگام گذر از ملایر می‌‌نویسد:
ملایر را جنگلی انبوه فراگرفته بود که وقتی از ملایر به نهاوند رفتم به علت انبوهی جنگل آفتابی مشاهده نمی‌شد.ملایر انبار پسته ایران است.
در کتاب نادر شاه افشار آمده است که از ملایر تا نهاوند جنگل‌ها به قدری انبوه بوده‌اند که آفتاب کمتر مشاهده می‌‌شده است.همچنین هنگام خاکبرداری در کوره های آجرپزی اطراف شهر در عمق زمین آثار رودخانه و ریشه های قطور درختان دیده می‌‌شود و فسیل های گوناگونی در لایه های این خاک های شنی و رسی به چشم می‌‌خورد.بنابر این شواهد و موقعیت کوهستانی ملایر در دوران ایران باستان آب و هوای ملایر در زمستان‌ها سرد و پر برف و در تابستانها سبز و پر آب و پوشیده از جنگل بوده است.
دژها و قلعه های ملایر که اکنون دژ گوراب و قلعه نوشی جان از|آنها باقی مانده اهمیت بسیاری در حکومت های پیش از سلام داشته اند.پیرنیا(مشیرالدوله)در کتاب ایران باستان چنین می‌‌نویسد:
شاهان اشکانی در همدان به سر می‌‌بردند و در مواقع خطر برای حفاظت پادشاهی همدان را ترک کرده و به ملایر و دژهای مستحکم آن روی می‌‌آورده اند.
ملایر پیش از ساسانیان جزو حوزه اکباتان و در دوره ساسانیان یکی از نواحی نهاوند بوده است.از حوادث مهمی که در عهد ساسانیان در ملایر اتفاق می‌‌افتد یکی شکست خسرو پرویز از بهرام چوبینه در ناحیه شهر کنونی ملایر و دیگری مخفی شدن یزدگرد سوم هنگام حمله اعراب در قلعه ای بر کوهی در چند کیلومتری شهر کنونی ملایر که هنوز به کوه یزدگرد مشهور ست می‌‌باشد.
بهرام چوبینه (گور)سردار نام آور خسرو پرویز پس از بدست آوردن پیروزی های بسیار در خاک روم بر شاه خود شورش می‌‌کند و در جنگی که در ناحیه شهر کنونی ملایر اتفاق می‌‌افتد خسرو پرویز شکست می‌‌خورد و به روم فرار می‌‌کند.بهرام چوبینه بنا بر رسم آن دوران برای گرامی داشت این پیروزی بزرگ قلعه چوبینه را در این محل احداث می‌‌کند.شکارگاه بهرام چوبینه(گور) نیز در همین ناحیه بوده است.بعدها در دوره قاجار شهر دولت آباد را در همین قلعه بنا کردند.این قلعه تا حدود چهل سال پیش هنوز باقی بود.
در ده کیلومتری جاده ملایر-بروجرد کوهی ست بنام یزدگرد که آثار قلعه ای مخروبه بر آن هنوز باقی است.در تاریخ آمده است که یزدگرد سوم آخرین شاه ساسانی هنگامی که از اعراب در مداین شکست خورد برای تجدید قوا و جمع آوری لشکر به حوالی نهاوند گریخت.از آنجا که ملایر در آن زمان یکی از نواحی نهاوند بوده این نام گذاری بی حکمت نبوده و این مکان آخرین پناهگاه یزدگرد سوم بوده است.

مکان های دیدنی و تاریخی
آتشکده باستانی نوشیجان، تالاب آق‌گل، زیستگاه حیات وحش لشگر، دریاچه مصنوعی و مجتمع سیاحتی کوثر، یخچال میرفتاح بوستان سیفیه برج سامن، آرامگاه حیقوق نبی(ع)، آرامگاه میررضی‌الدین آرتیمانی، مدرسه علمیه شیخ علی‌خان زنگنه و امام‌زاده اسماعیل سرابی (امام‌زاده کوه) از جمله مهم‌ترین مکان‌های دیدنی و تاریخی شهرستان ملایر به شمار می‌آیند
منبع : تبیان همدان

دیدنی های ملایر :

قدیمی ترین بنای خشتی دنیا ( آتشکده و قلعه باستانی نوشیجان )

نوشیجان ، قدیمی ترین نیایشگاه خشتی جهان است.[۱۱] قدمت ارگ تاریخی نوشیجان به عصر آهن و اوایل استقرار مادها در ایران بازمی گردد. آثار فوقانی این تپه که در ارتفاع ۳۷ متری واقع شده ، مربوط به دوره پارتها، لایه میانی از دوره هخامنشی و آثار تحتانی که روی سازه طبیعی تپه بنا شده است از دوره مادها برجای مانده است. این ارگ مهمترین نیایشگاه مادها بوده و عناصر این مجموعه به عنوان نخستین الگوهای معماری ایرانی در فلات قاره ایران از منحصر به فردترین و ارزشمندترین آثار تاریخی کشور محسوب می شود.

آتشکده و قلعه باستانی نوشیجان در در۲۰ کیلومتری شمال غرب ملایر در مسیر جاده ملایر-جوکار بر روی صخره طبیعی مشرف برجلگه شورکات قرارگرفته و دارای دیدگاه وسیع وچشم اندازی زیبا است که بدون شک درهزاره اول پیش از میلاد مورد توجه اقوام ماد قرار داشته‌است. چیزی که بر اهمیت این تپه می‌افزاید معماری آن است، چراکه از نمونه‌های معماری دوره ماد و دوره پیش از هخامنشیان است. با توجه به شواهد و عناصر معماری کاوش شده از این تپه، مادها ازآن به‌عنوان قلعه نظامی استفاده می‌کردند.طبق بررسیهای انجام شده توسط دیوید استروناخ، باستان‌شناس بریتانیایی درنتیجه این حفاریها، سه طبقه ۱ و۲ ۳ برای این تپه شناسایی شد. طبقه اول رابه مادها ازنیمه دوم قرن هشتم تا نیمه اوائل قرن ششم قبل ازمیلاد، طبقه دوم رابه هخامنشیان و طبقه سوم را به ساسانیان نسبت می‌دهند. بقایای آثاری که از این تپه بدست آمده دربرگیرنده معماری مادها است که شامل اقلام زیر است:

بنای قدیمی جبهه غربی تپه که نخستین آتشگاه است، بقایای یک آتشدان درجبهه جنوبی نشانگر مراسم نیایش آتش می‌باشد. اتاق معبد بصورت شمالی-جنوبی ساخته شده‌است و در بدنه مخروطی شمالی آن سه طاقچه بطور نامحسوس دیده می‌شوند. درحاشیه جنوبی معبد، بقایای یک سکوی برجسته وجود دارد که احتمالاً شالوده پایه ستونهای معبد بوده‌است. آخرین تاریخ استفاده از این بنای تاریخی هم‌زمان با دگرگونی معماری دراین تپه و ایجاد تالار ستون‌دار در شرق می‌باشد.
تالار ستون‌دار (آپادانا): این تالار بر روی سکوی خشتی قرارگرفته‌است. این تالارهای ستون‌دار، با تالارهای نودین تپه و تپه نوشیجان با تالارهای اوراتویی که در آلتین تپه آسیای صغیربدست آمده قابل مقایسه هستند و احتمالاً تاثیرپذیری ازهنر معماری اوراتو ساخته شده‌است.
معبداصلی: شکل معبد بصورت نیم چلیپا بوده و با همان عناصر معماری دژ ساخته شده‌است. در زاویه شمالی سرسرا پایه آتشدانی وجود دارد که از سه بخش کاملاً مشخص ساخته شده‌است. باید خاطرنشان کرد این نوع آتشگاه از نظر پلان دراکثر آتشگاه‌های دوره ساسانیان بچشم می‌خورد.
اتاق‌ها و انبارها: این بخش دومین اثر مهم تپه نوشیجان راتشکیل می‌دهد که در شرقی‌ترین قسمت تپه قرار گرفته و دارای حصار، بارو، اتاقهای مسکونی و انبار می‌باشد.
تونل: دربخش شمالی تالارستون دار و در امتداد شرق و غرب حفره‌ای سردابی‌شکل کنده شده که در عمق ۳ متری به صخره منتهی می‌شود. با توجه به شکل تونل به‌نظر می‌رسد که کار معماری پایان نیافته و از این جهت می‌توان استنباط کرد که احداث آن در آخرین دوره سکونت در این تپه صورت پذیرفته و ازطرفی احتمالاً ایجاد آن تپه جنبه امنیتی داشته‌است.این اثر به شماره ۷۶۳ در تاریخ ۳ بهمن ۱۳۴۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

دژ گوراب :

مطالعات باستان شناسی نشان می‌دهد که از دوره مس وسنگ قدیم حدود (۵۵۰۰ ق.م) گروهی در محل فعلی تپه گوراب ساکن شدند که سفالهای آنان با بخشی از سفالهای ساکنان اولیه گیان در طبقه V a قابل مقایسه‌است بعد از آن در دوره گسترش فرهنگی اوروک به داخل زاگرس این مکان یکی از هشت کانون اصلی اقتصادی اوروکیها در منطقه بدل می‌گردد که کار و فعالیت اصلی آنها جمع آوری کالاهای مورد نیاز تمدن اوروکی در جنوب بین النهرین بود از دیگر این کانونهای اقتصادی فرامرزی در حدود ۳۲۰۰ ق.م می‌توان به طبقه ۵ در گودین تپه به فاصله ۸۰ کیلومتری در غرب گوراب اشاره نمود. پس از آن گروهی از مهاجران دامداری که قبلا در گوراب از آنها یاد شد در این مکان مستقر شدند. به نظر می‌رسد تداوم استقرار در این مکان تا دوره اخیر اسلامی وجود داشته لکن به خاطر ساخت یک قلعه مستحکم در دوره اشکانی بخش زیادی از این آثار فرهنگی تخریب شد اما پس از آن آثار دوره اشکانی و ساسانی ودوران اسلامی بر روی قلعه قابل مطالعه بر جای مانده‌است.

لایه‌های زیرین تپه به ما قبل تاریخ حدود هزاره چهارم قبل از میلاد
لایه‌های میانی به دوره تاریخی هزاره اول قبل از میلاد
لایه‌های فوقانی مربوط به دوره اسلامی از جمله ایلخانیان

از آثار تاریخی دیگر در منطقه می‌توان به قلعه چوبین و مقبره مجاور اشاره کرده که با نام‌های قلعه بلنده و امامزاده غریب شناخته می‌شوند. نام گوراب به علت حمله اعراب به ایران به جوراب تغییر یافته‌است. در شاهنامه فردوسی از گوراب به نیکی نام برده‌است که نشان از قدمت آن دارد. در داستان ویس و رامین که در سال ۴۴۶ هجری قمری به نظم سروده شده، آمده است: «گوراب نام کشوری بود، که فرمانروایش شاپور و رفیدا بودند»

سر افراز چو شاپور و رفیدا

در آن کشور چو ماه و مهر پیدا

همچنین نقل شده که: «شاه موبد به آنجا که ویس است لشگر کشید و رامین که همراه شاه موبد به گوراب رفته بود، ویس را بدید و بر وی عاشق شد.»

به گوراب آمد و آورد لشگر که آنجا بود ویس ماه پیکر

در این زمینه که آیا گوراب اسعد گرگانی، همان گوراب ملایر است یا خیر؟ ولادیمیر مینورسکی خاورشناس روسی می‌نویسد: گوراب یکی از زیبا رویانی است که رامین او را به همسری بر می‌گزیند و در ادبیاتی از منظومه، خود را چنین معرفی می‌کند:

ستوده گوهرم از سام و از باب		که این از همدان است و آن ز گوراب
به من شد هر که درگوراب خسته		که من هستم کنون گوراب بانو

قلعه باستانی انوج :

این قلعه در روستای انوج در ۳۵ کیلومتری جنوب غربی ملایر و بر فراز تپه‌ای در داخل روستا واقع شده است. قدمت این قلعه باستانی مربوط به هزاره ششم قبل از میلاد است.

بازار باستانی ملایر :

قدمت هسته اولیه بازار ملایر به زمان شیخ الملوک (فرزندفتحعلی شاه قاجار) می رسد که شامل دو راسته شمالی جنوبی و شرقی غربی می باشد سبک معماری آن اصیل و سنتی است و سخت تحت تاثیرالگوهای بازار دوره صفویه و زندیه (بازاروکیل) قرارگرفته است بازار ملایر به شیوه خطی وارگانیک ساخته شده و دارای در ورودی است. بازار اصلی در دوره شیخ الملوک بنا شده و افرادی چون مهرعلیخان و ابوالقاسم خان نوردی و میرفتاح آن راگسترش داده اند. در قسمت انتهایی و شمال شرقی بازارخان کاروانسرای خان میباشد . در دوره قاجاریه حوضی در وسط مهمانسرا بوده و در قسمت شمال غربی این سرا برف انداز واقع شده است که اختصاص به ریختن برف های بام داشته است مجموعه بازار سر پوشیده، که شامل یک بازار اصلی، دو بازار فرعی، ۳۰ سرا وکاروانسرا و تعدادی منزل مسکونی می باشد، در مرکز شهر و در بافت قدیمی آن قرار گرفته و ورودی اصلی آن از خیابان بروجرد می گذرد شالوده اصلی این بازار، در اواخر دوره قاجاریه(۱۲۲۴ هجری) در زمان حکومت شیخ الملوک و توسط وی ساخته شده است.

مجموعه بازار، از یک راسته بازار بزرگتر که جهت آن شمالی- جنوبی است و یک راسته بازار کوچکتر شرقی به غربی، به نام بازار مهر علیخان تشکیل شده است، که این دو بازار در چهار سوق، یکدیگر را قطع می کنند. چهار سمت این بازار، به چهار محله ختم می شود. در ادامه، بازار دیگری به موازات بازار شیخ الملوک، توسط ابوالقاسم خان نوری ساخته شده، که به بازار خان معروف است و پس از آن راسته ها و سراهای متعددی در داخل و دو طرف بافت اصلی احداث شده است. به طور کلی پوشش سقف تمام قسمتهای بازار، دارای طاق های ضربی و گنبدی آجری است و نور گیرهایی در سرتاسر آن و در دو طرف حجره ها تعبیه شده است.این اثر در تاریخ ۱۷/۹/۱۳۵۵ و طی شماره ۱۲۸۶/۳ در فهرست آثار ملی و تاریخی ایران به ثبت رسیده است.

کاروانسرای میرفتاح :

به کاروانسرای حلاجها معروف است که درغرب راسته اصلی بازارملایرتوسط دالانی با طاق ضربی به آن متصل شده وسایرکاروانسراها باآجرخشت وملاط گل ساخته شده‌است.

کاوانسرای شیخ الملوکی :

بنیانگذارآن شیخ الملوک بوده این کاروانسرا درشمال غربی راسته اصلی بازارتوسط شیخ الملوک ساخته شده که قدیمترین کاروانسرای بازارملایربوده ودرحال تخریب می‌باشد.

دریاچه مصنوعی و مجتمع تفریحی کوثر :

دریاچه مصنوعی و مجتمع تفریحی کوثر در ابتدای ورودی شهرستان ملایر جنب میدان کوثر احداث شده‌است، و شامل دریاچه‌ای مصنوعی به مساحت تقریبی ۲ هکتار، باغ پرندگان، ،سکوی چشم‌انداز، آبشار، مسجدکوثر، مجموعه فرهنگی وامکانات قایق‌رانی است.

قدیمی ترین پارک ایران :

پارک سیفیه قدیمی‌ترین پارک کشور است که در سال ۱۳۰۴ توسط سیف الدوله (نوه فتحعلی شاه) در زمان حکومتش بر ولایت ملایر و تویسرکان احداث شده‌است. این بوستان در شمال شرقی ملایر و در دامنه کوه گرمه قرار گرفته و در مساحتی در حدود ۱۰ هکتار بنا شده‌است. این بوستان دارای درختان چنار کهنسال برای ایجاد سایه، حوضچه‌ها و آبنما و جنگل مصنوعی بر روی تپه‌ها است.این بوستان که جزو اولین تفریگاههای سنتی ایران زمین است توسط مهندسین ایتالیایی طراحی و ساخته شده است.

بوستان سیفیه دارای دو استخر و مسجدی است که توسط سیف الدوله احداث شده‌است و ساختمانی که ظاهرأ محل سکونت بانی آن بوده‌است. این پارک به شکلهای صلیبی وبیضی ساخته شده‌است و آب مورد نیاز آن از طریق احداث قناتی در ۸ کیلومتری زرک توسط مقنیان یزدی از کوههای اطراف به محوطه پارک انتقال یافت. مجموعه پارک و مقبره سیف الدوله تحت عنوان باغ ایرانی در تاریخ ۲۲/۵/۸۴ به شماره ۱۳۳۵۸ در فهرست آثار تاریخی و ملی ایران به ثبت رسیده است.

تپه سیاه چقا:

تپه سیاه چقا با ارتفاعی در حدود ۱۲ متر در ۲۵ کیلومتری ملایر در نزدیکی روستای سیاه چقاواقع شده‌است. سفال‌های سطحی آن نشان دهنده قدمت این مکان باستانی تا هزاره اول قمری است.

تپه پری:

تپه پری معروف به قلعه بلنده در مرکز روستای پیروز یا همان پری واقع است ابتدا در سال ۱۳۴۸ توسط آقای علی حاکمی مورد کاوش باستان شناسی قرار گرفت و در آن تداومی از آثار و تدفین‌های دوره مفرغ مربوط به نیمه هزاره سوم ق.م میلاد معرفی شد. اما آثار نفیس و با ارزشی از دوره اشکانی نیز در گزارش ذکر شده‌است مطالعات اخیر در این تپه توسط سازمان میراث فرهنگی همدان از سال ۱۳۸۴ شروع ودر نتیجه تاکنون قدمت استقرار در این محوطه مهم تا ۲۹۰۰ ق.م محقق شده‌است. در خصوص منشاء نژادی , نتایج مطالعات نشان می‌دهد که اولین ساکنان این محوطه گروهی از اقوام دامدار ی بودند که در پایان هزاره چهارم از مناطق جنوبی آذربایجان در نزدیکی رود ارس به طرف جنوب کوچیدند و تاکنون بیش از ۹۵ زیستگاه این گروه جمعیتی در دشتهای همدان شناسائی شده‌است. از دیگر مکانهای مهم وهمزمان با این تپه می‌توان به تپه گوراب , کلان , پاقلعه , توپراق قلعه و رضوانکده اشاره نمود.همچنین در چند سال اخیر کاوشهای باستان شناسی راجع به نفوذ این قوم در تپه‌های کلان وگوراب وپیسا در همدان انجام شده‌است.این تپه در محل زادگاه کریمخان زند (وکیل الرعایا) واقع گردیده‌است.

تالاب فصلی آقا گل:

تالاب فصلی و طبیعی آقا گل در حد فاصل استان مرکزی و استان همدان، و در یک کیلومتری جنوب شرقی روستای کرد خور (اسلام آباد) قرار دارد که از بخش جوکار قابل دسترسی است. آب این تالاب از حوضه رودخانه قره چای در دشت کمیجان تأمین می‌شود.

آبگیری تالاب از اواخر آذر ماه آغاز و تا اواسط خرداد ماه پایان می‌پذیرد. وسعت آن در حدود ۶۰۰ هکتار است و عمق آن از ۱ تا ۶ متر متغیر است. این تالاب در مسیر مهاجرت پرندگان شمالی که از روسیه، قفقاز و شبه جزیره اسکاندیناوی جذب این تالاب می‌شود قرار دارد که عمده آنها اردک، غاز، فلامینگو، مرغ باران و حواصیل هستند.

برج سامن:

برج سامن در ۴۰ کیلومتری جنوب شهرستان ملایر در روستای بید کرپه وسطی قرار دارد. این برج خشتی و گلی در محله چال خانقلی شهر واقع شده‌است و قدمت ان به حدود ۷۰۰ سال قبل می‌رسد. این برج دارای حدود ۱۶ متر ارتفاع و ۴ طبقه‌است.

طبقه اول مستقیمأ بر روی صخره بنا شده و مصا لح آن قلوه سنگ است. طبقه دوم دارای ارتفاع ۳ متر و طبقه چهارم نیز با انواع طاقچه، شومینه، تیرکش، و سقف نظام یافته‌است و در جنگ جهانی اول در حمله روسها طبقه بالایی آن به توپ بسته شد.

قلعه سلیمان خان بوربور:

قلعه سلیمان خان بوربور دارای مساحتی برابر یک هکتار است. زمان ساخت آن مشخص نیست اما از کتیبه‌های داخل روستا قدمت آن به ۱۲۸۵ قمری بر می‌گردد که مربوط به اوایل حکومت قاجار است. این قلعه دارای ۱۰ برج است که هریک از دیگری ۴۵ متر فاصله دارند.

در محوطه درونی حصار سه قلعه جداگانه وجود دارند. قلعه شمال شرقی مربوط به محمد خان زندیه و مصطفی خان زندیه بوده‌است. قلعه حسین خان بوربور وسیع‌ترین قلعه منطقه‌است و دارای تزئینات آجرکاری و معرق کاری است.

خانه قدیمی لطفعلیان:

عمارت لطفعلیان در خیابان شهید مصطفی خمینی ملایر وجود دارد خانه قدیمی که بخشی از یک مجموعه سکونتگاهی بیادگار مانده از دوره قاجار است. سازنده و مالک اولیه خانه مرحوم محسن مصدقی معروف به مصدق الممالک بوده و در عصر فتحعلی شاه قاجار به واسطه خویشاوندی که با دربار داشته‌است با بهره گیری از معماران زیده آن دوره اقدام به ساخت این مجموعه نموده‌است. بخشهای اصلی سه گانه این مجموعه عبارت است: اندرونی، حسینیه و اصطبل خانه، خانه کندنی حسینیه این مجموعه بوده که توسط مرتضی خان لطفعلیان خریداری شده کاربرد مسکونی یافته‌است این منزل در دو طبقه ساخته شده‌است. سقف طبقه همکف پوشیده از طاقهای آجری زیباست و پوشش طبقه فوقانی آن بصورت مسطح با تیر چوبی است. زیباترین بخش بنا حوض خانه‌است که با طاق نماهای زیبای آجری به شیوه بسیار خنک و فرح بخشی را جهت گذر از گرما تابستان برای ساکنین ایجاد کرده‌است. از دیگر ویژگیهای این بنا تزئینات لمبه کوبی چوبی در سقف طبقه اول و وجود درهای ارسی با شیشه‌های الوان است. این بنا در تاریخ ۱۹/۱۲/۱۳۸۰ به شماره ۴۸۹۲ به ثبت آثار ملی ایران رسیده‌است و در حال حاضر به موزه ملایر تبدیل شده‌است.

شهر زیرزمینی سامن:

این مجموعه سکونتگاهی در زیر معابر اصلی و منازل مسکونی در مرکز شهر سامن واقع شده است. این اثر باستانی تماما در دل سنگ خارا (گرانیت) حفر شده و شامل معابر و تونل‌های ارتباطی است که به اتاقهای متعددی منتهی می‌شود. در داخل این اتاقها سکوهای یکپارچه‌ای از سنگ تراشیده شده که محل قرار دادن اجساد، اشیاء و یا لوازم زندگی بوده است.

این مجموعه قابل مقایسه با گور دخمه‌های اشکانی است، اما در مورد قدمت دقیق آن تا انجام کاوشها و بررسی‌های باستان‌شناسی نمی‌توان اظهار نظر قاطعی نمود. این مجموعه از اواسط دوره اسلامی (ایلخانی) مورد استفاده بوده از نظر وسعت تمام بخش مرکزی شهر سامن را در بر می‌گیرد که البته انشعاباتی به بیرون از منطقه نیز گزارش شده است.این مجموعه داریا ثبت جهانی است.

موزه ملایر :

این موزه واقع در خیابان شهید مصطفی خمینی است که آثار بسیار دیدنی و جالبی را در خود قرار داده است و این موزه در بنای قدیمی عمارت لطفعلیان بنا شده است.

مسجد عاشورا :

مسجد عاشورا در خیابانی به همین نام در محدوده مرکزی ملایر توسط حاج مهدی مهدوی ساخته شده‌است. قدمت مسجد افزون به یکصد و پنجاه سال است. شبستان مسجد به صورت طاق و تویزه‌ای ساخته شده و دارای ۱۳ طاق است که بر روی ۸ ستون آجری چهارگوش در مرکز و تعدادی نیم‌ستون در پیرامون شبستان استوار گردیده‌است. در طاق مرکزی شبستان از آجرکاری استفاده شده که با دیگر طاقهای بنا تفاوت دارد. در داخل شهر ملایر دو مسجد تاریخی دیگر به نامهای مسجد حاج قاسم (واقع در خیابان شهید طلوعی) و مسجد پارک در (محدوده پارک سیفیه) وجود دارد که هر دو مربوط به دوره قاجاریه هستند. مسجد عاشورا در تاریخ ۱۵ اسفند ۱۳۷۹ به شماره ۳۳۷۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

مقبره یوشع بن نوح (پیامبر یهود):

در فاصله ۵۵ کیلومتری غرب ملایر و ۱۲ کیلومتری شرق مرکز دهستان سفید کوه (انوچ) در دامنه باغات روستای سیاه کمر، بنای برج‌مانندی خودنمایی می‌کند که به مقبره بابا حسین (یا ددحسین) معروف است. این مکان آرامگاه یکی از پیامبران بنی‌اسرائیل، حضرت یوشع بن نوح است که در گذشته مورد توجه یهودیان ساکن در منطقه بوده است. مقبره بابا حسین در تاریخ ۲۲ خرداد ۱۳۷۹ به شماره ۲۷۱۱ در فهرست اثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

خانه قدیمی منصوری :

این خانه در بلوار سیف الدوله ملایر واقع شده‌است که متعلق به مرحوم عبدالصمد منصوری است ودارای ساختمانی در حدود ۲۸۵۰ متر است. زیر بنای ساختمان ۴۷۰ متر وحیاط آن ۲۳۸۰ متر است. این بنا در دو طبقه ساخته شده که طبقه زیرین تمامأ با طاقهای ضربی و خشتی ساخته شده‌است.خانه منصوری در تاریخ ۱۱/۱۰/۱۳۸۰ و به شماره ثبت۴۶۹۱ و کد ۱۵۱۷۹ جزء آثار ملی ایران قرار گرفته‌است.

حمام قدیمی روستای علمدار:

این حمام هنوز مورد استفاده قرار می‌گیرد و بسیاری از افرادی که به شهرهای اطراف مهاجرت کرده‌اند گاهی برای استفاده از حمام باز می‌گردند و معتقدند برای سلامتی بسیار مفید است. به گفته یکی از محلی‌ها قدمت این بنا حدودا ۳۰۰ سال است. بافت طاقی آجری دارد و تا ارتفاع ۱٫۵متری سیمان و تا سقف گچ‌اندود شده است.

زیستگاه حیات وحش لشگردر :

این منطقه حفاظت شده در شرق و جنوب شرقی ملایر از زیستگاهای مهم بز کوهی، کل، قوچ، و میش به شمار می‌رود. مساحت منطقه در حدود ۱۶ هکتار است که در میان دو رشته کوه بلند و از تپه ماهورهایی موسوم به کوه سرده و آهنگران تشکیل شده ودارای چشمه‌های دائمی و فصلی متعددی است.

یخدان تاریخی میر فتاح :

در حاشیه جنوبی شهر ملایر گنبدی آجری موسوم به یخچال (یخدان) وجود دارد که بانی آن میر فتاح در اواخر دوره قاجاریه با نیت خیرخواهانه اقدام به ساخت این بنا نمود. یخ حاصل از حوضچه‌های مجاور در فصل زمستان در این یخچال ذخیره‌سازی و در جهت استفاده در فصول گرم سال استفاده می‌شده‌است. ارتفاع گنبد از سطح زمینهای اطراف ۱۲ متر و مصالح بکار رفته در بنای ترکیبی از سنگ، آجر و خشت خام است. از سنگ در بدنه های زیرین تا عمق ۶ متری استفاده شده، خشت در دیواره‌های فوقانی بکار رفته و آجر در روکار بنا از جبهه داخلی و بیرونی به کار گرفته شده، و در جبهه داخلی اثر دو ردیف آجر کاری تزئینی به شکل کمربند مشاهده می‌شود. استفاده از خشت خام در بین دو جداره آجری دیوار وظیفه جلوگیری از نفوذ گرمای بیرون و از دست دادن سرمای درون گنبد را عهده‌دار بوده‌است. یخدان میر فتاح به شماره ۳۲۴۲ در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۷۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

قلعهٔ دامون (قلعه بهرام چوبین):

دژ دیگر قلعه دامون (به معنای قلعه پایین) واقع در جنوب شهر ملایر است که یکی از پایگاههای مهم نظامی بهرام چوبین سردار نامی و شورشگر خسرو پرویز ساسانی بوده است. بهرام چوبین مدت کوتاهی هم شاهنشاه ایران شد ولی سپس بر اثر تبانی و هم پیمانی خسرو پرویز با سزار روم، تخت پادشاهی را در جنگی سخت بر باد داد.

بنابر روایتی بهرام چوبین از اهالی همین منطقه بود که از سربازی به سرداری خسرو پرویز ساسانی رسید. اکنون هم بسیاری از مردم ملایر نام خانوادگی چوبین دارند و خود را از نسل بهرام چوبین می دانند.

سد کلان :

محیطی زیبا و دلنشین برای گذراندن اوقات فراقت است . این محل در مسیر ملایر – اراک واقع شده است.

پارک بانوان ملایر :

محیطی آرام و زیبا مختص بانوان.

پارک ترافیک کوهسار :

محلی برای آموزش قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی در ملایر است.

بام ملایر :

بزرگترین پروژه توریستی استان و غرب کشور است که دارای دید بسیار زیبا و دل انگیز است.
منبع قسمت دیدنی های ملایر :malayerpatogh.mihanblog.com

برچسب ها: استان همدان. دیدنی های ملایر. شهرستان ملایر. ایران شناسی. قدیمی ترین شهر ایران.